Yaz aylarının gelmesiyle birlikte Şanlıurfa’da meyan kökü şerbetine ilgi arttı. Halk arasında “biyan balı” olarak da bilinen, yapımı zahmetli olan ve kentte tescilli ürünler arasında yer alan meyan kökü şerbeti, kavurucu sıcaklarda vatandaşların vazgeçilmez içecekleri arasında bulunuyor. Günlük satışları bin bardağa kadar çıkan şerbet, kent dışından da sipariş alıyor.

Şanlıurfa’nın sıcak yaz günlerinde serinlemek isteyen vatandaşların tercih ettiği meyan kökü şerbeti, kendine özgü tadıyla dikkat çekiyor. Çay ve kahveye alternatif olarak tüketilen şerbetin hazırlanması ise oldukça zahmetli aşamalardan geçiyor.

Şanlıurfa’da 55 yıldır meyan kökü şerbeti satan Ahmet Naci Ökkaş, üretim sürecinden satışına kadar merak edilenleri anlattı.

“Meyan köklerini Birecik’ten alıyorum”

Meyan köklerini Birecik’ten temin ettiğini belirten Ökkaş, işleme sürecinde yaşanan değişime de dikkat çekti.

Ökkaş, “Şanlıurfa’da 55 senedir bu işi yapıyorum. Meyan köklerini Birecik’ten alıyorum. Maraş’a götürüyorum, döktürüyorum. Maalesef depremden dolayı Maraş’ta dökenler kalmadı. Eskiden döken fabrikalar oradaydı. Şimdi çok kıymetli oldu.” dedi.

Günde bin bardağa kadar satıyor

Meyan kökü şerbetine özellikle yaz aylarında yoğun talep olduğunu belirten Ökkaş, satışların günlük olarak değiştiğini söyledi.

Ökkaş, “Meyan kökü satıyoruz. Allah bereket versin, ekmek paramızı çıkarıyoruz. Yaz aylarında rağbet görüyor. Ramazan ayında kar yağsa dahi ben çok satarım. Günde 300, 400, 500, hatta 1.000 bardak satıyorum.” ifadelerini kullandı.

“İlaçların bile etken maddesinde bulunuyor”

Meyan kökünün çeşitli faydaları bulunduğunu belirten Ökkaş, ürünün ilaç sektöründe de kullanıldığını ifade etti.

55 yıllık usta, “Faydaları saymakla bitmiyor. Böbreklere, mideye, idrar yollarına ve hatta kalp damarlarının açılmasına çok faydalı. Eczanede satılan ilaçların bile etken maddesinde bulunuyor.” diye konuştu.

Not: Meyan kökünün sağlık üzerindeki etkileri konusunda bilimsel kanıtlar kullanım alanına göre değişebilir; özellikle yüksek miktarda tüketimin bazı kişiler için sakıncalı olabileceği bilindiğinden, haberdeki sağlık iddiaları “Ökkaş’ın ifadeleri” olarak değerlendirilmelidir.

Meyan kökü nedir? Güneydoğu Anadolu’nun geleneksel içeceği meyan şerbetinin özellikleri

Haziran ve temmuz aylarında sarı, mavi veya kahverengi çiçekler açan meyan bitkisi, Türkiye’de özellikle Güney, Orta ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın olarak yetişiyor. Kökleri yüzyıllardır kullanılan bitkiden elde edilen meyan şerbeti ise özellikle Güneydoğu Anadolu’da geleneksel bir içecek olarak tüketiliyor.

Çalımsı yapısıyla dikkat çeken ve 0,4 ile 2 metre arasında boylanabilen meyan, çok yıllık bir bitki olarak biliniyor. Türkiye’de meyan bitkisinin 6 türü yetişirken, bitkinin bazı türlerinin kökleri tatlı, bazılarınınki ise acı olabiliyor.

Meyan kökü nasıl kullanılıyor?

Tatlı meyanın Anadolu’da iki varyetesi bulunuyor. Mor renkli çiçekleri ve tüysü yaprakları bulunan bitkinin meyveleri tüysüz veya tüylü olabiliyor. Bazı bölgelerde “piyan” olarak da adlandırılan bitkinin kökleri, meyan kökü adıyla kullanılıyor.

Meyan kökleri kabukları soyularak veya soyulmadan güneşte kurutuluyor ve bu şekilde piyasaya sunuluyor. Köklerin bileşiminde nişasta, şekerler, zamk, reçine ve glisirizin bulunuyor. Glisirizin, şekerden daha tatlı bir bileşik olarak biliniyor ve meyan kökünün önemli bileşenleri arasında yer alıyor.

Meyan balı da elde ediliyor

Meyan köklerinin kaynar suyla işlenmesi ve elde edilen sıvının düşük basınç altında yoğunlaştırılmasıyla meyan balı elde ediliyor. Ticarette toz veya kalıp şeklinde bulunan meyan balı, parlak siyah renkte ve tatlı bir tada sahip.

Meyan balında glisirizin miktarının daha yüksek olduğu belirtiliyor. Türkiye’de meyan balı üretimi yapan tesisler de bulunuyor.

Meyan şerbeti nasıl hazırlanıyor?

Meyan kökünün suyla işlenmesi sonucunda elde edilen özüt, meyan şerbeti olarak biliniyor. Özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yaygın olarak tüketilen meyan şerbeti, koyu esmer rengi ve tatlı tadıyla dikkat çekiyor.

Geleneksel olarak sıcak yaz aylarında serinletici bir içecek olarak tüketilen meyan şerbeti, bölgenin kültürel ve gastronomik mirasının önemli parçalarından biri olarak öne çıkıyor.

Eczacılık ve sanayide de kullanılıyor

Meyan kökünün yalnızca içecek yapımında kullanılmadığı belirtiliyor. Kökler eczacılıkta toz hâlinde, bazı ilaçların hazırlanmasında şekil verici madde olarak kullanılabiliyor. Ayrıca sigara ve plastik sanayisinde ham madde olarak değerlendiriliyor.

Meyan kökü, kola adı altında hazırlanan bazı içeceklerin bileşiminde de kullanılabiliyor.

Not: Meyan kökü ve özellikle glisirizin yüksek miktarda tüketildiğinde tansiyon ve potasyum dengesi üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. Bu nedenle meyan şerbetinin sağlık açısından “ilaç” veya kesin tedavi yöntemi gibi değerlendirilmemesi, özellikle düzenli ilaç kullananların dikkatli olması gerekir.