Profesyonel gazete haberi tarzında hazırlanan Kalandar dosyası:
Karadeniz’de asırlık gelenek: Kalandar gecesi kapıda
Doğu Karadeniz halkı, kışın en soğuk günlerinde içlerini ısıtan kadim bir geleneği, Kalandar’ı kutlamaya hazırlanıyor. Özellikle Trabzon, Gümüşhane ve Giresun illerinde binlerce yıllık bir geçmişe dayanan bu gelenek, hem bir yılbaşı kutlaması hem de bolluk ve bereket dileme ritüeli olarak kabul ediliyor.
Kalandar gecesi ne zaman kutlanır?
Kalandar, Rumi takvimin ilk ayıdır ve miladi takvime göre 13 Ocak’ı 14 Ocak’a bağlayan gece kutlanır. 14 Ocak sabahı, Kalandar ayının ilk günü ve yerel halk inanışına göre yeni yılın başlangıcı sayılır.
Kalandar gecesinde neler yapılır?
Kalandar gecesi, köy meydanlarından evlerin kapı eşiklerine kadar uzanan bir dizi eğlenceli ve gizemli ritüele sahne olur:
-
Torba Atma: Gecenin en meşhur geleneğidir. Gençler ve çocuklar, tanınmamak için yüzlerini boyayarak veya maske takarak komşularının kapılarına torba atarlar. Kapı çalındıktan sonra gizlenen grup, torbaların içine ev sahiplerinin koyduğu meyve, kuruyemiş veya hediyeleri alarak uzaklaşır.
-
Kalandar Sofrası: O gece evlerde bölgeye has yiyecekler hazırlanır. Özellikle kabak haşlaması, mısır çerezi (koliva), fındık ve elma sofraların vazgeçilmezidir.
-
Kılık Değiştirme: Bazı köylerde "Karakoncolos" adı verilen hayali bir varlığı temsil eden figürler canlandırılır. Şaka ve korkutma unsurları barındıran bu oyunlar, kışın kötü ruhlarını kovma inancıyla yapılır.
Kalandar Türk adeti mi?
Kalandar, kökeni itibarıyla Roma dönemindeki "Calendae" (ayın ilk günü) teriminden gelse de, yüzyıllar içinde Karadeniz’deki Türk boylarının (özellikle Çepni Türkmenlerinin) kendi inanış ve oyunlarıyla harmanlanmıştır. Bu nedenle Kalandar, bölgenin kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası haline gelmiş, özgün bir Doğu Karadeniz Türk adeti olarak günümüze ulaşmıştır.
Trabzon Kalandar gecesi nedir?
Trabzon için Kalandar, sadece bir tarih değil, bir kimlik göstergesidir. Özellikle Trabzon'un Maçka ve Tonya gibi ilçelerinde çok daha canlı kutlanan bu gecede, doğanın uyanışı ve bereketin artması için dualar edilir. İnanışa göre Kalandar sabahı eve giren ilk kişinin "uğurlu" olması gerektiğine inanılır; bu yüzden eve ilk giren kişinin kim olacağına büyük önem verilir.
Günün sözü: "Kalandar soğuğunda kapıyı vuran torbanın içi boş kalmasın ki yılın bereketli geçsin."
