Haldun Dormen neden tabutla gömüldü? Selanik göçmenlerinde defin geleneği
Haldun Dormen'in tabutla gömülmesinin nedenleri
Haldun Dormen'in cenaze törenindeki bu uygulama, temel olarak iki nedene dayanmaktadır:
-
Vasiyet ve Aile Geleneği: Dormen ailesi Selanik göçmeni bir ailedir. Selanik göçmenleri (mübadiller) arasında tabutla gömülme, kuşaktan kuşağa aktarılan köklü bir ailevi ve kültürel alışkanlıktır. Dormen’in de kendi vasiyeti doğrultusunda, ailesinin diğer üyeleri gibi bu şekilde son yolculuğuna uğurlandığı belirtilmektedir.
-
Modern Şehir Kültürü ve Saygı: Sanatçının cenazesi, Teşvikiye Camii'ndeki törenin ardından Edirnekapı Mezarlığı'ndaki aile kabristanına defnedilmiştir. Modern şehir yaşamında ve bazı köklü ailelerde tabutla defin, cenazeye duyulan saygının bir nişanesi olarak görülür.
Selanik göçmenleri neden tabutla gömülür?
Balkan coğrafyasından, özellikle Selanik ve çevresinden Türkiye’ye göç eden ailelerde tabutla gömülme uygulaması oldukça yaygındır. Bu geleneğin çıkış noktaları şunlardır:
-
Hijyen ve Sağlık: Tarihsel süreçte Balkanlar’da yaşanan salgın hastalıklar döneminde, cenazelerin toprakla temasını kesmek ve bulaş riskini azaltmak amacıyla tabut kullanımı bir zorunluluk haline gelmiş, zamanla bu durum yerleşik bir kültüre dönüşmüştür.
-
Bölgesel Şartlar: Balkan coğrafyasının bazı bölgelerindeki toprak yapısının (rutubetli veya gevşek toprak) cenazeyi korumaya elverişsiz olması, tabut kullanımını pratik bir çözüm olarak öne çıkarmıştır.
-
Kültürel Kimlik: Selanik gibi kozmopolit şehirlerde yaşayan Müslüman aileler, Osmanlı döneminden bu yana defin işlemlerinde kendilerine özgü, daha "şehirli" ve intizamlı bir disiplin geliştirmişlerdir. Bu durum, cenaze törenlerinde tabut kullanımını saygınlık ve temizlik göstergesi haline getirmiştir.
İslamiyet'te tabutla gömülmenin yeri nedir?
İslam hukukuna göre asıl olan cenazenin kefenlenerek doğrudan toprağa konulmasıdır. Ancak;
-
Toprağın çok yumuşak veya rutubetli olması,
-
Cesedin parçalanmış veya bulaşıcı hastalık taşıyor olması,
-
Veya o yörede yerleşmiş güçlü bir kültürel teamülün bulunması durumunda, tabutla defin "caiz" (uygun) görülmektedir.